| Efendiler, dünya imtihan meydanıdır. Türk milleti,
bunca yüzyıllardan sonra yine bir imtihan, hem bu defa en çetin bir
imtihan karşısında bulunduruluyordu. İmtihanda başarı sağlamadan bize
karşı lûtufkârca davranılmasınıbeklemek doğru olabilir miydi?
Biz büyük bir ciddiyetle dünya önünde vereceğimiz imtihana hazırlanırken,
bir yandan da yabancı gözlemcilerin durumlarını ve bizim içinneler
duyup düşündüklerini gözden uzak tutmamayı her zaman yararlıbuluyorduk.
Bu maksatladır ki, bildiğiniz gibi, önce Dışişleri Bakanı Yusuf
Kemal Bey'i daha sonra da İçişleri Bakanı olan Fethi Bey'iAvrupa'ya
göndermiştik. İstanbul üzerinden Avrupa'ya gidecek olan Yusuf Kemal
Bey'e, İstanbul'la ilgili bazı özel görevler verilmişti. Yusuf Kemal
Bey, İzzet Paşa ve arkadaşlarıyla ve eğer gerçekbir istek ve dilek
olursa Vahdettin ile de görüşecekti. Vahdettin'in, Büyük Millet
Meclisi'ni tanıması, İzzet Paşa ve arkadaşlarının bizim çizdiğimiz
hedefe doğru yürümeleri gereğini teklif edecekti. YusufKemal Bey,
İstanbul'da aldığı talimat çerçevesinde hareket etti. Fakat, ne
yazık ki, İzzet Paşa ve arkadaşları kendisini oyalayıp aldatarak
Padişah'a bir müracaatçı imiş gibi götürdüler. İzzet Paşa vearkadaşları
bununla da yetinmeyerek, Yusuf Kemal Bey'in Avrupa'daki teşebbüslerini
karıştırmak ve güçleştirmek için, İzzet Paşa'yıYunan işgali altında
bulunan yerlerden geçirerek, Yusuf KemalBey'den önce Paris'e ve
Londra'ya gönderdiler. İzzet Paşa, bu yolculuğunu son dakikaya kadar
gizlemiştir.
Yusuf Kemal Bey'in Paris ve Londra'da yaptığı görüşmelerden bir
sonuç çıkmadı. Yalnız şu anlaşıldı ki, İtilâf Devletleri'nin DışişleriBakanları
yakın bir zamanda toplanacaklar ve bize barış tekliflerinde bulunacaklarmış.
Anadolu'nun boşaltılması ilke olarak kabul edilmiş ise de konferans
görüşmeleri sırasında savaş başlarsa, barış teşebbüsleri sonuçsuz
kalacağı için Yunanlılarla bir ateşkes anlaşması yapmamız gerekirmiş.
Bu hususu Yusuf Kemal Bey'e söyleyen Lord Curzon (Lord Kürzon)'a
Yusuf Kemal Bey, konferansın önce Anadolu'nunboşaltılmasına karar
verip, bize ve Yunanlılara bildirmemesinin ateşkesanlaşmasından
daha etkili olacağını söylemiş. Lord Curzon, ateşkesüzerinde direnmiş
ve bunun hükûmetimize bildirilerek alınacak cevabınkendisine verilmesini
istemiş.
|