| Efendiler, şimdi Başyaver Salih Bey aracılığı ile gönderildiğini
bilginize sunduğum İtilâf Devletleri olağanüstü temsilcilerinin Ali
Rıza Paşa Kabinesi'ne verdikleri ortak notadan da biraz söz edeyim
:
Fransa, Büyük Britanya ve İtalya olağanüstü komiserleri, Karadeniz
Ordusu ve Başkomutanı Sir George Milne ( Sör Corç Miln ) ile Osmanlı
Harbiye Nâzırı arasında geçen birtakım yazışmalara Osmanlı Hükûmeti'nin
dikkatini çektikten sonra, bu yazışmalardan açıkça anlaşılıyor ki,
Harbiye Nâzırı Cemal Paşa, Karedeniz Ordusu Başkomutanı'nın, Paris
Konferansı kararlarına uyarak verdiği talimatı uygulayacak yerde,
yüksek görevinin gerektirdiği sorumluluktan kaçınarak, birtakım
kabulü imkânsız mazeretler ve sebepler ileri sürmüştür.
Olağanüstü komiserler, Harbiye Nâzırı'nın takındığı tavrın yol
açacağı tehlikeli sonuçlar üzerine Osmanlı Devleti'nin dikkatini
çekmekle birlikte, Karadeniz Ordusu Başkomutanı tarafından bildirilen
Konferans kararlarının uygulanması için ne gibi tedbirler almayı
düşündüğünü öğrenmek ister.
Olağanüstü komiserler, "olayı öğrenen İtilâf Devletleri Yüksek
Meclisi'ni aydınlatmak üzere, Yüksek Meclis adına verilen emirlerin
Harbiye Nâzırı tarafından yerine getirilmemiş olmasını, Osmanlı,
Hükûmeti'nin nasıl karşıladığını hemen bildirmesini ister"
diyorlar.
Efendiler, Osmanlı Hükûmeti, bu notaya verdiği cevapta : "İzmir'in
işgalinin nasıl başladığını; karma komisyonun nasıl soruşturma yaptığını
ve soruşturmaya kadar geçen zaman içinde, Yunan yırtıcılığı karşısında
halkın nasıl can ve namusunu koruma kaygısına düştüğünü; hükûmetle
ordunun daima araştırma komisyonunun adalet ve insafına güvendiğini;
yalnız, akan kanları, hiç değilse şimdilik dindirmek için, Osmanlı
Harbiye Nezareti'nin,General Milne Cenapları'na,23 Ağustos 1919
tarihli bir yazı ile teklifte bulunmuş olduğunu bildiriyor. Bu teklifin,
Yunan birlikleriyle Kuva-yı Milliye arasına Osmanlı birliklerinin
yerleştirilmesinden ibaret olduğunu; ancak, bu teklifin kabul edilmediğini"
ifade ediyor.
Sonra; "İşgal bölgesinin Yunan birliklerinden başka, İtilâf
birlikleri tarafından da işgali teklifiyle ilgili 20 ve 27 Ağustos
1919 tarihli iki yazıya ve bunların da karşılıksız kaldığına"
işaret olunuyor.
Bundan sonra da, " General Milne Cenapları'nın sınır tespitini
gösterir yazılarının (3 Kasım 1919), Harbiye Nezareti'ne gönderildiği
noktasına temas edilerek, Harbiye Nâzırı'nın böyle bir yazının hükümlerini
uygulamaya tek başına yetkili bulunmaması dolayısıyla, hükümete
başvurduğundan ve hükûmetçe de durumun komiserlere bildirildiğinden"
söz ediliyor.
Daha sonra, geçici sınır çizgisine kadar Yunanlıların işgaline
engel olan kuvvetin, halk kitlesinden ibaret olduğunu söylüyor.
Hükumetin ve ordunun halka sözünü geçirmekte güçsüz olduğunu belirterek,
konuya adaletli bir çözüm yolu bulunmasını bir daha rica ettikten
sonra "gerek hükûmet ve gerek Harbiye Nezareti sanki Paris
Konferansı kararlarını uygulamıyormuş gibi bir suçlamadan vazgeçilerek,
lûtfedip kurtarmaya yardımcı olunması" yolundaki yalvarmalara
yüksek saygıları da eklenerek, cevap yazısına son veriliyor.
Saygıdeğer Efendiler, şimdi de Cemal Paşa'nın mektuplarında dokunduğu
noktalara işaret edeceğim :
Harbiye Nâzırı, bize İtilâf Devletleri komiserlerinin notasını
okuturken bir taraftan da öteden beri yaptırmak veya bizi yapmaktan
alıkoymak istediği noktaları tekrarlıyor ve pekiştiriyordu. Cemal
Paşa'nın, bu defa isteklerini ileri sürer ve teklif ederken, bu
notayı da okutarak bizim ruh halimiz ve manevî gücümüz üzerinde
etkili olmayı düşünmüş bulunduğuna ihtimal vermek bilmem doğru olur
mu?
Cemal Paşa , İtilâf Devletleri'nin siyasî eğilimlerinden söz ettikten
sonra, "Hükümet, Wilson prensipleri çerçevesinde kabul edebilecekleri
yeniliklere söz verir nitelikteki bir bildiriyi yakında yayınlayacaktır.
Dahiliye Nâzırı'nı gücendirmemelidir; çünkü ayrılır. O takdirde
hükûmet bunalımı olur. Meclis açılınca Dahiliye ve Hariciye Nâzırları'nın
değiştirileceği kesindir. Düşmanlar, Meclis'i açtırmamak istiyorlar.
Hattâ Muhipler Cemiyeti'nin, Zâtışâhâne'ye başvurarak ve bu Meclis
in meşru olmadığını bildirerek, dağıtılmasını isteyecekleri haber
alındı" , diyor ve milletvekillerinin Ankara'ya gelmesi işinden
söz ediyor.
|